Geneanet > Infobronnen > Blog

Marie Marvingt, de bruid van het gevaar

Gepost door Jean-Yves op 6 mrt. 2024

8 maart is het Internationale Vrouwendag en deze week willen wij u vertellen over een baanbrekende supervrouw die vandaag de dag grotendeels vergeten is : sportvrouw, piloot en pleitbezorger van de luchtambulance Marie Marvingt, de bruid van het gevaar !

Marie Félicie Elisabeth Marvingt werd geboren op 20 februari 1875 in Aurillac, een plaatsje in de Auvergne regio in Frankrijk. Haar ouders Félix en Elisabeth, die in Metz in het departement Moezel (provincie) in Lotharingen hadden gewoond, hadden vóór de Frans-Pruisische Oorlog van 1870 drie zoontjes verloren : zij ontvluchtten de Duitse bezetting en vestigden zich tijdelijk in de Auvergne. Toen Marie vijf jaar oud was, keerde het gezin, waartoe nu ook het vijf jaar oude broertje Eugène behoorde, terug naar Metz. Marie leerde Duits op school terwijl de familie thuis Frans sprak. Félix, een postmeester die van sport hield, moedigde Marie aan om te gaan zwemmen, en al snel probeerden haar vader en zijn stoere dochter verschillende sporten, van biljarten tot boxen, van jagen tot vissen.

Verhuizing naar Nancy, Lotharingen

Nadat Marie haar moeder in 1889 overleed, verhuisden Félix, Marie en Eugène naar Nancy in Lotharingen aan de Franse kant van de grens, waar Marie het grootste deel van haar leven zou wonen. Eugène was ziekelijk, maar Marie stortte zich op sporten en leerde paardrijden en gymnastiek (waaronder koorddansen in een circus (!) waar ze ook leerde jongleren en handlezen), schieten, tennis, judo, roeien, golf, rolschaatsen, boogschieten, kanoën, zeilen, motorboot racen, duiken, hockey, polo en waterpolo, bergbeklimmen, en andere sporten ; ze raakte opgewonden door de concurrentie. In het bijzonder genoot ze van fietsen, wat ze haar hele leven bleef doen, naar verluid fietste ze eens naar Napels om de uitbarsting van de Vesuvius te aanschouwen. Eugène overleed in 1897, en meer dan ooit verbond hun liefde voor sport Marie en haar vader. Marie studeerde literatuur, geneeskunde, en rechten en werd verpleegster en chirurgijnassistente. Ze leerde andere talen en schreef poëzie. Het was rond deze tijd dat ze besloot om nooit te trouwen of kinderen te krijgen. “Ik zal altijd gewoon mademoiselle zijn” zij ze eens. “Ik zou de huwelijksbanden niet kunnen verdagen, en ik denk niet dat een man het lang met mij zou kunnen volhouden. Ik ben meer geïnteresseerd in het beklimmen van een berg dan in borden wassen.”

Deze prentbriefkaart vermeldt niet wie er sprong, maar er werd in die tijd (ca. 1910) verteld dat het Marie Marvingt zou zijn ! Le Lioran was en is een populair skigebied in het uitgestorven vulkaangebied van de Auvergne.

Een supersportvrouw

In 1899 behaalde Marie haar rijbewijs en bediende met toestemming een locomotief en stoomboot. In 1901 was ze voor de eerste keer een passagier in een luchtballon, in 1907 vloog ze solo. In 1904 reed ze haar eerste lange fietsrace van Nancy naar Bordeaux ; in het volgende jaar racete ze van Nancy naar Milaan, over de Alpen ; in het daaropvolgende jaar werd het haar geweigerd om als vrouw deel te nemen aan de Tour de France, dus reed ze hem onofficieel. In 1903 beklom ze, begeleid door de familie Payot, de Dent du Géant (reuzentand), gevolgd door de Aiguille du Grépon (de naald van Grépon) en een aantal andere Alpentoppen, waaronder de Jungfrau en de Wetterhorn in Zwitserland. In 1906 zwom ze de 12 km-wedstrijd in de Seine door Parijs, en in het volgende jaar won ze de 20 km-wedstrijd in Toulouse. Ze verkende grotten en genoot van zeilen over land ; ze was schermer en scherpschutter, en won een medaille in 1907 met een militaire Flobert-karabijn. Vanaf 1908 won ze wedstrijden in Chamonix, Gérardmer, en de Ballon d’Alsace in het skiën (cross-country, afdaling, springen), hard rijden op de schaats en kunstschaatsen, rodelen en bobsleeën, waarbij ze 20 medailles won. In 1909 vloog ze met haar ballon “L’Etoile Filante” (vallende ster) met een passagier over het Kanaal – bijna haar leven verliezend in de 14 uur durende trip – en deed het later nog eens vanuit Nederland. In bijna alles wat ze probeerde blonk ze uit en won ze prijzen, onderscheidingen en medailles. In 1910 ontving ze een speciale gouden medaille voor “Excellence in All Sports” van l’Académie des Sports Française, en was ze de eerste en enige die deze onderscheiding ooit heeft gekregen.

Kapitein Paul Echeman was een goede vriend van Marie Marvingt en zij deelden hun passie voor vliegen en sport, waarbij ze vaak samen tijd doorbrachten in Chamonix. Hij stierf aan hersenletsel opgelopen tijdens een noodlanding op 14 mei 1912.
Marie Marvingt bereidt op 26 juni 1910 een vertrek voor met haar ballon “La Lorraine” vanaf de renbaan van Nancy , nog geen jaar na haar succesvolle oversteek van het Engelse Kanaal.
De Antoinette was een slanke eendekker… dat in de roerige jaren vóór de Eerste Wereldoorlog een aantal piloten het leven kostte. Goed opgeleid door Hubert Latham, die ze zeer bewonderde, en door andere Antoinette-piloten maakte Marie in twee jaar tijd honderden vluchten zonder ongelukken. Ze crashte twee keer, maar was beide keren kort daarna weer in de lucht.
Marie leerde vliegen van Hubert Latham, die in 1909 met zijn Anthoinette tweemaal probeerde om het Kanaal over te steken, maar moest beide keren stoppen wegens problemen met de brandstofleiding. Zes dagen na Latham’s tweede poging slaagde Louis Bleriot de oversteek te maken. Uit de geweldige prentbriefkaartcollectie van Geneanet – met dank aan fjchmeyer !
Marie Marvingt was geliefd bij, en gerespecteerd door haar collega-piloten vanwege haar energie, moed, kunde en enthousiasme. Deze foto werd in november1910 genomen vlak nadat ze het vrouwen-vluchtrecord op 53 minuten had neergezet voor de Coupe Femina, een hele prestatie in een tijd dat een vliegtuig in de lucht in elkaar kon klappen. Dit record werd tien dagen later verbroken door de Belgische pilote Hélène Dutrieu flying in een Farman!

Marie wordt piloot

In september 1909 was Marie verheugd om voor het eerst als passagier in een vliegtuig mee te vliegen met Roger Sommer, en ze besloot onmiddellijk om piloot te worden. Ze leerde in een Anthoinette vliegen van Roger,die tweemaal probeerde om het Kanaal over te vliegen (maar werd twee dagen na zijn tweede poging verslagen door Louis Blériot). De Anthoinette, ontworpen door Léon Levavaseur en vernoemd naar zijn dochter, was een slanke en sierlijke eendekker, bestuurd door een log systeem van een paar wielen. Moeilijk te vliegen, een aantal piloten kwamen om in het vliegtuig, waaronder Jules Hauvette-Michelin (Gabriel Hauvette) en Charles Wachter. Marie behaalde haar vliegbrevet, N°281, in november 1910, en was de derde vrouw in Frankrijk en de wereld die dat deed, en weken later won ze haar eerste Coupe Femina voor een 53 minuten durende vlucht. In december 1910 schreef ze “ Wat is het heerlijk om een vogel te zijn !”.

Marie in haar geliefde Anthoinette, een bijzonder moeilijk vliegtuig om te vliegen.

“De vliegsport brengt naar mijn mening het beste in de mens naar boven. In de stromingen van de lucht ontmoet je, net als in die van de zee, de sterkste karakters, de meest stoïcijnse moed. Degenen die daar heen gaan, weten nooit of ze levend zullen terugkeren, en deze constante visie op gevaar en mogelijke dood brengt vaak het beste in ons naar boven.”

Marie Marvingt, 1913.

Marie Marvingt stortte twee keer neer, de eerste keer twee jaar nadat ze had leren vliegen, maar beide keren was ze snel daarna weer in de lucht. Ze maakte honderden vluchten zonder ongelukken in haar geliefde vliegtuig, en probeerde zelfs de eerste vliegsimulator ter wereld uit, een model van de Antoinette met haar complexe tweewielige besturingssysteem, waarbij de cockpit uit een gehalveerde ton bestond. Na 1912, na de Anthoinette, vloog Marie met een Deperdussin, en af en toe na de oorlog tot 1936 met watervliegtuigen.

Het luchtambulance-concept

Al voordat de oorlog begon, was Marie, als verpleegster en piloot, van mening dat vliegtuigen konden worden gebruikt voor medische evacuaties. In de tijd vóór de helicopter kon ieder veld een landingsbaan zijn voor vliegtuigen met vaste vleugels. In 1913 rekruteerde ze ingenieur en ontwerper Louis Béchereau van de Société de Production des Aéroplanes Deperdussin (SPAD) om een luchtambulance te ontwerpen, vernoemd naar Paul Écheman, een goede vriend van haar, die het jaar ervoor was omgekomen bij een noodlanding. Helaas torpedeerde in augustus dat jaar de arrestatie van Armand Deperdussi (wegens verduistering) het project. Onder leiding van Béchereau’s leiding produceerde SPAD wel een aantal succesvolle oorlogsvliegtuigen.

Op 4 juli 1917 legde de Amerikaanse generaal Pershing een krans bij het graf van de markies de Lafayette op de kleine begraafplaats Picpus in Parijs. Marie was erbij en was verheugd Eugene Bullard te ontmoeten, de eerste Afro-Amerikaanse gevechtspiloot.
Marie was gedurende de oorlog een verpleegster en chirurgijnassistent in Nancy, en rende op een nacht de afdeling af om te zien hoe een zeppelin met een bom net aan het ziekenhuis miste.

Overdrijving ?

Marie’s heldendaden waren zo gevarieerd, verbazingwekkend en ongebruikelijk, dat de pers haar “la Fiancée du Danger”, de Bruid van het Gevaar, noemde. Het is niet verrassend dat de pers haar reële prestaties maar al te vaak overdreef, of de feiten verkeerd had. In het bijzonder zijn er twijfels over veelvuldig vertelde verhalen over de Eerste Wereldoorlog. Wat onbetwist is, is dat ze verpleegster was in Nancy ; dat haar ziekenhuis werd gebombardeerd door een zeppelin, gelukkig zonder verliezen : dat ze een duo-fiets ontwierp met een draagbaar ertussen om gewonden te kunnen vervoeren. Maar vocht ze daadwerkelijk drie maanden lang in de loopgraven, vermomd als man ? Er wordt verteld dat een luitenant, onder bevel van maarschalk Foch, dit avontuur heeft gefaciliteerd. Het is waar dat zij een goede schutter was met een geweer, maar iedereen weet dat een afdelingsarts elke nieuw aangekomen rekruut onderzocht. Is het waar dat ze inviel voor een zieke bommenrichter en bommen liet vallen op de Duitse vliegbasis Metz-Frescaty ? Het is niet onmogelijk dat ze toegang kreeg tot het vliegveld als beroemde piloot die iedereen kent, als journalist (voor “L’Eclair de l’Est” en andere kranten, vaak onder het pseudoniem “Myriel”), en als persoonlijke vriend van maarschalk Foch ; het is ook niet onmogelijk dat ze in de bommenwerper vloog, denkend aan wraak voor het bombardement op haar ziekenhuis in Nancy. Er is echter geen bewijs dat ze na dit incident het Croix de Guerre heeft gekregen. Maarschalk Foch stuurde haar met een vrijgeleidepas naar de Italiaanse sector om een alpine eenheid te begeleiden.

Marie woonde na de oorlog een tijdje in Marokko en reisde door Afrika en het Midden-Oosten, maar ook door Europa, Noord en Zuid Amerika, en India. Op deze foto ontmoette ze vrouwen in Istanbul nadat ze een toespraak had gehouden over vrouwen in de luchtvaart. Révue Aéronautique de France, Januari 1931.
Dit herdenkingsstempel werd uitgegeven ter gelegenheid van het Eerste Internationale Congres over Sanitaire Luchtvaart in 1929. Marie Marvingt was een van de organisatoren van het evenement.

De jaren tussen de oorlogen : Marie wordt spreker op conferenties

De luchtvaart was veranderd door de oorlog. De primitieve, fragiele toestellen van de vooroorlogse periode hadden plaats gemaakt voor stevige machines. Er was een overvloed aan piloten, maar geen markt om hen werk te verschaffen. Marie vloog nog amper na de oorlog, en vond zichzelf in plaats daarvan uit als spreker op conferenties, sprekend over luchtvaart, sport, de rol van de vrouw in de maatschappij, en andere onderwerpen van de dag, vaak voor een vrouwelijk publiek. Ze woonde een tijdje in Marokko, waar ze sprak op scholen en metalen ski’s ontwierp voor gebruik op zand, later aangepast door de Franse luchtmacht voor het gebruik onder vliegtuigen. Marie reisde door Afrika, Europa, en Noord en Zuid Amerika (in 1935 en 1937), generaties jonge vrouwen inspirerend. Waar ze ook kwam, sprak ze over medische luchtvaart.

Marie Marvingt,van de allereerste generatie vrouwelijk piloten, en Amelia Earhart, die haar eigen records vestigde, bewonderden elkaar. Deze foto werd genomen in 1935, toen Marie sprak bij de US National Aeronautical Association in Chicago. Toen Amelia verdween boven de Stille Oceaan, schreef Marie een ontroerende lofrede, waarin ze schreef : “De tien dagen sinds de verdwijning van Amelia Earhart en haar metgezel zijn voor mij een van de meest aangrijpende drama’s geweest die ik ooit heb meegemaakt”.
Marie werd in1933 benoemd tot Chevalier van het Légion d’Honneur en in 1949 gepromoveerd tot Officier. Dit officiële document noemt haar oorlogservaring, maar wij hebben er helaas geen ondersteunend bewijs voor gevonden.

Frankrijk’s hoogste onderscheiding, het Légion d’Honneur

In 1934 ontving Marie de medaille van Chévalier de la Légion d’Honneur, die in 1949 werd opgewaardeerd tot Officier.

Tweede Wereldoorlog

Toen de oorlog Frankrijk bereikte, ontvluchtte Marie Nancy en stichtte ze een tussenhuis voor herstellende vliegeniers, die waren ontslagen uit het ziekenhuis, “Le Repos des Ailes” in Sainte-Alvère, Dordogne.

Marie Marvingt wordt herinnerd door de inwoners van Nancy, haar levenslange thuis ; kinderen uit de jaren vijftig herinneren zich de onvermoeibare oude dame, die rond reed op haar fiets.
Marie Marvingt leerde een helicopter besturen in 1955. Ze overleed voordat ze haar brevet kon behalen.

De na-oorlogse jaren

In latere jaren had Marie moeite om rond te komen in Nancy. Ze deed verpleegkundig werk, en genoot een klein pensioentje van haar werk als journalist. Ze had het ruime ouderlijke huis voor zichzelf en bleef volkomen onafhankelijk, ze fietste waar ze heen moest. In 1954 ontving Marie de Deutsch de la Meurthe-prijs. Er wordt gezegd dat de Amerikaanse luchtmacht haar een vlucht in een tweezits jet aanbood. Ze raakte geïnteresseerd in helicopters, en in 1961 fietste ze zelfs in zes dagen naar Parijs op haar geliefde “Zéphyrine” !

Op 86-jarige leeftijd maakte Marie haar laatste lange reis, vanuit Nancy reed ze zes dagen lang tien uur per dag, inclusief een rustpauze elke twee uur, en diners en overnachtingen in herbergen aangeboden door overdonderde gastheren. Hier rijdt ze op Place de la Madeleine in Paris!
In 2004 gaven de Franse posterijen een postzegel uit, Marie Marvingt erend voor haar werk op het gebied van luchtambulances.

De erfenis van Marie Marvingt : sportvrouw, piloot, en pleitbezorger van de luchtambulance

Marie Marvingt overleed op 88-jarige leeftijd op 14 december 1963 in een hospice buiten Nancy. Zonder directe familie werd haar hele leven aan archieven in haar huis, inclusief haar medailles, haar brieven en foto’s, de manuscripten van twee ongepubliceerde boeken, en de rollen van twee films, helaas weggegooid en gingen zij verloren voordat het plaatselijke museum (nadat zij om haar archieven hadden gevraagd) zou kunnen ingrijpen. Zij wordt vandaag de dag herinnerd vanwege haar verbazingwekkende sportprestaties : in 1987 werd ze postuum opgenomen in de International Women’s Sports Hall of Fame. Ze wordt ook erkend als een van de grote vrouwelijke piloten van de eerste generatie vliegers. Haar grootste erfenis ligt misschien wel in haar onvermoeibare pleidooi op het gebied van luchtambulances. In de begindagen van de luchtvaart leek het idee alleen al van een luchtambulance, of piloten die gespecialiseerde medische zorg nodig hadden, belachelijk. Maar Marie Marvingt was er van overtuigd dat de luchtvaart levens kon redden. Hoewel haar luchtvaartcarrière kort was, onderbroken door de Eerste Wereldoorlog, en haar ontwerp voor een speciaal ontworpen medisch evacuatievliegtuig nooit werd gebouwd vanwege omstandigheden buiten haar macht, leven haar levenslange inspanningen om de medische luchtvaart te promoten voort. In 1923 nam ze deel aan de 11e Internationale Conferentie van het Rode Kruis te Genève, waar ze deel uitmaakte van de Franse delegatie die clausules voorstelde met betrekking tot medische vliegtuigen ; de voorgestelde clausules werden geïntroduceerd in 1925 (maar pas in 1949 opgenomen in de Conventies van Genève). Dat zelfde jaar werd de the Aerospace Medical Association (AsMA) opgericht in Detroit ; vandaag de dag zijn er leden uit 70 landen. In 1931 richtte Marie de Challenge Capitaine Écheman op om ontwerpers te belonen, die bestaande vliegtuigen efficiënt konden ombouwen tot luchtambulances. En tenslotte reikt de Aerospace Medical Association (AsMA) sinds 2005, via haar Franse lid SOFRAMAS, jaarlijks de Marie Marvingt-prijs uit voor uitmuntende innovatie in de luchtvaartgeneeskunde. De nagedachtenis van Marie wordt levend gehouden door de biografieën van de hand van Marcel Cordier, gevestigd in Nancy, en wijlen Rosalie Maggio, welke hun gezamenlijke werk in 1991 in het Engels en het Frans publiceerden. Straten en scholen zijn vernoemd naar Marie, er zijn gedenkplaten waar ze woonde in Nancy en Dordogne, en haar graf in de buurt van Nancy wordt verzorgd door Marcel, een onvermoeibare pleitbezorger om de nagedachtenis aan Marie te bewaren.

Marie’s biograaf Marcel Cordier uit Nancy verzorgt haar graf. Foto door Geneanetlid csemprez (waarvoor dank !)
Sinds 2005 selecteert de Aerospace Medical Association, via haar Franse lid, de Société Francophone de Médecine Aérospatiale (SOFRAMAS), elk jaar een ontvanger van de Marie Marvingt-prijs, ter erkenning van uitmuntendheid en innovatie in de luchtvaartgeneeskunde. Op de foto, gemaakt tijdens de ceremonie in New Orleans, staan, van links naar rechts : Susan Northrup, MD, MPH, voorzitter van de AsMA; David K. McKenas, MD, MPH, prijswinnaar; en Dr. René Germa van SOFRAMAS.

7 commentaren

Louis BERTELS (mlbertels)  

Deze gebruiker is een Premiumlid en profiteert van geavanceerde functies en opties : meer zoekcriteria, ongelimiteerde toegang tot de collecties, hints en e-mailmeldingen voor het vinden van nieuwe informatie over voorouders, etc.

Het Premium abonnement ontdekken

11-03-2024

super women!


Wat een fascinerend artikel!


Het vervolg bekijken

Log in om een commentaar te posten Aanmelden / Registreren