Plaats reactie

familienamen en dialect

greetjepittery
greetjepittery
Moderator
Berichten: 2247
Stamboom : Grafisch
Stamboom bekijken
Familienamen & dialect

Hebben het er hier & daar al over gehad hoe familienamen werden beïnvloed & vervormd door lokale spreektaal, maar hier eens alles 'netjes op een rij'... 
Vooral belangrijk om met die 'verbasteringen' rekening te houden wanneer we gemakkelijkheidshalve onze opzoekingen starten met allerlei zoekmachines en... de P.R. indexen!
1) Soms niet meer dan een BEGIN- en / of SLOT-S voor of na een familienaam,
- bvb Smeesters (=De Meester-e), Smeyers (=De Meijere), Swevers (=De Wever-e); Smulders, Swulfs bleven soms als dusdanig bestaan; een fenomeen van rond en voor 1600
- Maar tot nu nog : Bleekers (=De Bleeker-e), Bruuckers (=De  Bruycker-e), Buscops (De Bisschop), Fevers (=Lefèver), Rijckers (=De Rijckere), Sloovers (=De Sloover-e), Vivers (=Vande Vijvere), Vliegers (=De Vlieger-e), Zutters (=De Zutter-e, De Sutter-e), enz.
- In de West-Vlaamse Polders dan nog voorafgegaan door 'toe' (< Engelse to!). 
Zo : "Het is voorgevallen toe Pietries" (= "op het hof van boer Pittery").
- Als gevolg van voorgaande viel de 'DE' of 'VAN' voor een familienaam soms weg!   

2) In West-Vlaanderen werden familienamen met een begin-H regelmatig 'onthoofd' want moeilijk uitspreekbare klank voor Westvlamingen,
bvb  (H)Outtermans, (H)eerebout, Geld(h)of, (H)outzaeghere, (H)out(h)ooft
Probeer dus familienamen, die met een klinker beginnen, eens met een 'H' en deze met een 'H' zonder 'H'!

3) De "Zeekust-verbastering", denk aan dialect : de zèèè (=zee), Stèèène (=Stene), Brèèène (=Bredene),
bvb De Bleeker-e werd de Blijcker, De Clercq soms de Cleir en de schapenboeren Serpieters waren... Scheirpieters ;-)

4) Vele familienamen werden onherkenbaar in 't dialect.  In Groot Damme hadden we de families Vermeis (=Vermeersch), Koekoet (=Cocquyt), Kobbejans (Coppejans), Leffebeure (Lefevre < Lefebure!), Pertoeng (=Parton < Berton), Beschuit (=Bossuyt), Lanooie (=De Lannoy), enz.

5) Ook nog de massa familienamen met Z of S (voor of middenin de naam) :
bvb de Zutter-e/de Sutter-e, de Zouter-e/de Souter-e, Zanders/Sanders, Zeg(h)ers/Se(h)gers, Zoetaert/Soetaert, Roosen/Roozen, De Vreese/de Vreeze.
De S-variant is de oudste, maar ze werden allemaal met 'Z' uitgesproken.

6) Iedere genealoog weet dat familienamen TALRIJKE VARIANTEN kennen doorheen de eeuwen, ja zelfs in één enkel gezin kan men tot 5 varianten noteren in de tijd der Parochieregisters. Iedereen lost dat op zijn manier op; belangrijk is wel om CONSEQUENT te blijven; zelf noteer ik maar één naamvariant teneinde een stamlijn niet uit elkaar te rukken in die PC-lijsten en ik behoud de meest recente en/of meest overwegende familienaam, maar noteer nauwgezet de varianten per vooroudergezin.

NB - Voor wie een idee wil krijgen hoeveel VARIANTEN er van de meeste familienamen bestaan, bekijk eens de naamindexen van de megadatabase van het Rijksarchief Brugge (RAB-vrijwilligers); ook al ben je niet meteen op zoek naar West-Vlaamse voorouders, het kan ook voor jou een HULPMIDDEL zijn, bvb
http://www.vrijwilligersrab.be/nl/RP_Mariages_Table

Ziezo, iemand uit een andere streek is aan de beurt.  Groetje van Greetje

greetjepittery
greetjepittery
Moderator
Berichten: 2247
Stamboom : Grafisch
Stamboom bekijken
Voorgaande bespreking is vooral een neerslag vanuit eigen stamboomresearch in Oost- West- en Zeeuws Vlaanderen.
Hier een grondige studie van dit forumtopic : DE WEERSPIEGELING VAN DIALECTEN IN FAMILIENAMEN
auteurs : V. de Trier, A. Marynissen, H. Brok
Een studiewerk van 420blz maar + indeling per provincie (NL en VL), zie hiervoor de inhoudsopgave vanaf blz. 9.
http://www.variaties.ugent.be/2011_dialectenboek_6.pdf (helaas niet meer via deze link!).
Een 'long read' tijdens deze koudste winterdagen?  Collegiale groetjes, Greta

greetjepittery
greetjepittery
Moderator
Berichten: 2247
Stamboom : Grafisch
Stamboom bekijken
Dat familienamen regelmatig werden beïnvloed door de lokale spreektaal (dialecten) werd in vorige tekstjes al besproken...
Hier iets over familienamen die al dan niet op een doffe e eindigen,
respectievelijk in 'de Vlaanders' (Oost-, West-, en Zeeuws Vlaanderen) = met doffe e
en de provincie Antwerpen (bij uitbreiding Limburg en Brabant) = zonder doffe e

Zo heeft men het in West-Vlaanderen over : een bruine katte, een kleine doze, een dunne schelle hespe en een schone blomme
maar in de Kempen klinkt dat : een bruin kat, een klein doos, een duun schel heps en een schoon bloem.
Dat vindt ook zijn neerslag in een ganse resem familienamen, ter vergelijking (W.Vl. / A) :
De Ceulenaere / De Ceulaer, De Poortere / De Poorter, Meire / Meir, Vanden Broecke / Vanden Broeck,
Van Hove / Van Hoof, Van Houtte / Van Hout, Van Laere / Van Laer, enz.

Ook in beroepsfamilienamen komt dat mooi tot uiting :
De Costere / De Kostere in 'de Vlaanders' wordt De Custer (met oudere variant Custers) in het Antwerpse
en, De Meulenaere wordt in de Kempen De Mulder - of nog ouder - Smulders, enz.

>>> Niet altijd zo evident voor wie opzoekingen doet langs de kant der schoonouders of van een schoondochter of -zoon, een schoonzus of -broer, afkomstig
        uit een andere provincie.  Eeuwenlang verliet de meerderheid van onze voorouders hun provincie niet en stak nauwelijks grote rivieren of stromen over,
       maar nu is het doodnormaal dat er 'verschillende provincies' in één familie zitten (bij mij 5) en dan is bovengenoemde goed om weten
       of, gewoon eens je schoonfamilie aanspreken over hun streektaal, hen een familienaam eens in 't dialect te laten uitspreken.

Meer nog... die naamvarianten verschillen ook danig binnen één provincie, zo heeft men het rond Kortrijk en bij de Franse taalgrens over 'scone scoen'n',
alwaar ook een ganse serie SC-achternamen (i.p.v. Sch-), bvb Scapelinck, Scepens, Scerens, De Sceppere.
Met dien verstande dat deze SC- namen meestal een oeroude variant zijn (van voor 1600) van de huidige SCH- namen.

>>> Veel meer dan in Nederland zijn dialecten heel divers en uitgesproken in Vlaanderen, ja zelfs binnen één provincie.
        Ooit vroeg een leerkracht Nederlands te Brugge begin september om onszelf voor te stellen in het (toen nog) A.'B'.N. en...
        onmiddellijk daarop zei ie van welk dorp een leerling was! Bij mij kon hij het niet achterhalen... Nauurlijk niet : met een West-vlaamse moeder,
        een Oost- Vlaamse vader en lagere school gelopen in de Kempen kon men er bij mij geen West-Vlaams dorp opplakken ;-)
        Deze diversiteit heeft te maken met de generaties lange verfransing van de geletterde 'upperclass' voor wie de Franse taal de lingua franca was
        en waardoor de 'gewone' mensen onder elkaar hun eigen streektaal konden behouden.

greetjepittery
greetjepittery
Moderator
Berichten: 2247
Stamboom : Grafisch
Stamboom bekijken
(1)
Algemeen gesproken vertonen familienamen klankenkenmerken die tot vandaag deel uitmaken van een dialect
(meteen een hupmiddel om namen in lijsten op te sporen!).
Zo de uitspraak van de uu als eu voor een r in West-Vlaamse dialecten :
zuur klinkt als zeur en muur als meur (De Meur).
Op dezelfde wijze is een West-Vlaamse buur een gebeur (Goeghebeur en Quaghebeur).
'Bos' Familienamen' zijn alom goed verspreid : Bos(ch), Bosman, Van Bos, Vandenbossche.
Vandenbussche, Van Hullebusch zijn echter typisch West-Vlaamse varianten.
Voor een West-Vlaming is een bos een 'bus', net zoals de zon een zunne is.
Bron : http://mill.arts.kuleuven.be/rewo/Medwvd/wvd15/WVDco151familienamen.htm

(2)
De link naar het dialectenboek bestaat (voorlopig?) niet meer, nu enkel de voorstelling van het boek :
https://lib.ugent.be/en/catalog/pug01:135554 (+ nog te koop voor geïnteresseerden).

(3)
Hoe de familienaam Jordens ten tijde van de Parochieregisters (DTB-boeken) tot Joris
werd vervormd in de Kempen! Zie forumdebat : https://nl.geneanet.org/forum/viewtopic ... 2#p1332592

De invloed van oeroude (nog bestaande) dialecten in familienamen vind je overal;
frappante vondsten vanuit andere provincies zijn waardevol om hier te signaleren.
En, neem vorige tekstjes eens door zo nog niet ontdekt.

Plaats reactie

Terug naar “Hulpwetenschappen, o.a. naam- en plaatskunde, dialecten, heraldiek”